Prawo pacjenta do informacji

Nie ulega wątpliwości, że jednym z fundamentalnych praw pacjenta jest prawo do informacji i trzeba wyraźnie podkreślić, że jest to prawo pacjenta, a nie jego rodziny, czy też bliskich.

Bardzo często zdarza się, że pacjent będący w dużym stresie spowodowanym „kontaktem” ze służbą zdrowia z różnych powodów nie zadaje lekarzowi podstawowych pytań dotyczących, ogólnie rzecz ujmując, jego stanu zdrowia. Także i lekarze, nie mogący w dzisiejszych realiach poświęcić pacjentowi wystarczająco dużo czasu, obowiązek informacji często realizują dość ogólnie, ograniczając się niekiedy do udzielenia pacjentowi jedynie podstawowych informacji. I w ten oto sposób pacjent nie posiadający wystarczających informacji, bądź też ich w pełni nie rozumiejący, decyduje się na poszukanie odpowiedzi na dręczące go pytania np. w internecie, co niekiedy skutkuje wykreowaniem mylnego wyobrażenia o swoim stanie zdrowia. Myślę, że jest to zdecydowanie zła praktyka, a odpowiedzi na dręczące nas pacjentów pytania należy szukać u źródeł, tj. u lekarza. Jeżeli więc pacjent czuje się niedoinformowany, bądź też ma powody by sądzić, że lekarz nie przedstawił mu pełnej informacji, może i powinien żądać, by taka informacja w pełnym zakresie, w sposób zrozumiały została mu udzielona.

Do jakich zatem informacji pacjent ma prawo? Zasadniczą odpowiedź na to pytanie znajdujemy w ustawie z dnia 6 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. 2016, poz. 186 t.j.). Przede wszystkim jest to prawo do informacji o swoim stanie zdrowia, prawo do dostatecznie wczesnej informacji o zamiarze odstąpienia od leczenia, prawo do informacji o prawach pacjenta, wreszcie prawo do informacji o rodzaju i zakresie udzielanych świadczeń zdrowotnych przez podmiot udzielający świadczeń.

Kolejne pytanie dotyczy zakresu podmiotowego prawa do informacji. Prawo do informacji w pełnym zakresie ma pacjent pełnoletni oraz pacjent małoletni, który ukończył 16 lat, choć w przypadku pacjenta małoletniego prawo do informacji ma także jego przedstawiciel ustawowy (art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 6 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta). Pacjenci są zatem uprawnieni do uzyskania od lekarza przystępnej informacji o stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu. Ponadto pacjenci (oraz ich przedstawiciele ustawowi) mogą także od pielęgniarki lub położnej oczekiwać przystępnej informacji o stosowanej pielęgnacji i zabiegach pielęgniarskich.

Inaczej kształtuje się prawo do informacji w przypadku pacjenta małoletniego, który nie ukończył 16 lat – ma on prawo do uzyskania od lekarza wymienionych wyżej informacji w zakresie i formie potrzebnej do prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego lub terapeutycznego. Jeżeli jednak małoletni pacjent nie jest zdolny do zrozumienia informacji, wówczas lekarz (pielęgniarka lub położna) jest zobowiązany do przekazania informacji jego przedstawicielowi ustawowemu.

Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta umożliwia pacjentowi, (bądź też jego przedstawicielowi ustawowemu) wyrażenie zgody na udzielanie informacji o swoim stanie zdrowia innym osobom. Zgoda taka musi być wyraźna (nie domniemana) wobec konkretnych osób lub okoliczności. Pacjent może upoważnić dowolną, wybraną przez siebie osobę; warto wiedzieć, że z samego faktu bycia małżonkiem lub dzieckiem nie wynika prawo do uzyskania informacji o stanie zdrowia pacjenta. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych nie jest upoważniony do dopytywania kim jest osoba wskazana przez pacjenta i co warto podkreślić, jaki rodzaj relacji łączy ją z pacjentem. Trzeba jednak pamiętać, że regulacja ta jest respektowana rygorystycznie i jeśli zdarzy się, że pacjent nie podejmie odpowiednich kroków – np. przy przyjęciu do szpitala nie wskaże  osoby upoważnionej do uzyskania informacji o stanie zdrowia – wówczas może mieć miejsce sytuacja w której lekarz (bądź też pielęgniarka lub położna) postępując zgodnie z obowiązującymi przepisami, nie będzie uprawniony do udzielenia komukolwiek informacji nt. stanu zdrowia pacjenta. Jest to ważny problem, który często dotyka osoby samotne lub starsze, stąd też warto zawczasu pamiętać o sporządzeniu takiego upoważnienia.

Co natomiast dzieje się w przypadku pacjenta nieprzytomnego, który w takim stanie został przyjęty do szpitala i nie mógł fizycznie nikogo upoważnić do uzyskania informacji o stanie zdrowia? To trudne pytanie, szczególnie w kontekście braku jednoznacznych uregulowań prawnych. Można w tym przypadku zastosować art. 31 ust. 6 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 roku o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. 2015, poz. 464 z późn. zm.), który upoważnia lekarza do udzielenia informacji o stanie zdrowia pacjenta osobie bliskiej w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, tj. małżonkowi, krewnemu lub powinowatemu do drugiego stopnia w linii prostej, przedstawicielowi ustawowemu, osobie pozostającej we wspólnym pożyciu lub osobie wskazanej przez pacjenta. Trzeba jednak pamiętać o tym, że nie zawsze lekarz ma czas i możliwość, by ustalać komu może i powinien przekazać informację o stanie zdrowia pacjenta. Warto by pacjent sam o to zadbał i wcześniej wskazał taką osobę.

Bywa i tak, że pacjent nie zawsze chce być informowany o swoim stanie zdrowia i jest to uprawnienie na tyle ważne, że ustawodawca zagwarantował je w często wspominanej ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 9 ust. 4). W praktyce dla dobra pacjenta wymaga się jednak, aby deklaracja ta był jednoznaczna i niebudząca jakichkolwiek wątpliwości; w każdej chwili pacjent oczywiście może domagać się wznowienia prawa do informacji o stanie zdrowia.

Zdarza się też, że lekarz, zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 roku o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. 2015, poz. 464 ze zm.) może nie podjąć leczenia pacjenta lub od leczenia odstąpić. W takim przypadku pacjent (lub jego przedstawiciel ustawowy, bądź też opiekun faktyczny) ma prawo do dostatecznie wczesnej informacji o zamiarze odstąpienia przez lekarza od leczenia pacjenta i wskazania przez tego lekarza możliwości uzyskana świadczenia zdrowotnego u innego lekarza lub podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych (art. 10 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta).

Na podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych ciąży natomiast obowiązek poinformowania pacjenta o pełnym zakresie jego praw wynikających z ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz z odrębnych przepisów; informację w formie pisemnej umieszcza się w miejscu ogólnodostępnym, w lokalu podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Wymogu tego nie muszą realizować wykonywane wyłącznie w miejscu wezwania indywidualne praktyki lekarskie, indywidualne specjalistyczne praktyki lekarskie, indywidualne praktyki pielęgniarek, położnych oraz indywidualne oraz specjalistyczne praktyki pielęgniarek i położnych. Pacjentowi, który nie może się poruszać, informację o jego prawach udostępnia się w sposób umożliwiający zapoznanie się z nią w pomieszczeniu, w którym przebywa.

Trzeba też wspomnieć o zagwarantowanym pacjentowi prawie do informacji o rodzaju i zakresie świadczeń zdrowotnych udzielanych przez dany podmiot, w tym o profilaktycznych programach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych realizowanych przez ten podmiot.

Podsumowując rozważania na temat prawa pacjenta do informacji warto pamiętać, iż wiele w tym zakresie zależy od pacjenta. Pacjent znający zakres zagwarantowanego mu prawa do informacji jest pełnoprawnym i świadomym partnerem w szeroko rozumianym procesie udzielania świadczeń zdrowotnych, który współpracując z lekarzem często może znacząco poprawić proces komunikowania, a w konsekwencji także wpłynąć na komfort leczenia.

Sprawdź ofertę: Odszkodowania za błędy lekarskie Poznań | Prawnik nieruchomości Poznań | Prawo pracy Poznań